CHÓ VÀ NGƯỜI.

Lúc qua ở bên Tây, thỉnh thoảng tôi về thăm mẹ ở tỉnh xa. Mẹ nuôi chó. Thấy mẹ cưng quý chó, tôi cũng phải nể nang nó ra mặt. Tôi mạnh dạn đưa tay vuốt ve đầu nó nói vài ba câu xã giao cho ra vẻ có tình (để làm vui lòng mẹ). Nhưng tôi nói tiếng Việt, nó chẳng hiểu gì cứ sủa gâu gâu. Mẹ bảo phải nói tiếng Tây. Tôi chột dạ, lỡ nói không đúng văn phạm, chắc nó chẳng hiểu.

Trong phòng khách, con chó được ngồi một vị trí ưu  tiên nhất, đó là chiếc ghế bọc nệm gần mẹ tôi. Trong phòng ăn,  nó cũng chiếm một vị trí gần bà  chủ nhà. Thức ăn của nó được nấu riêng,  không phải là thứ dư thừa. Mẹ tôi gọi nó  là Bu (viết theo chữ Pháp là Bou). Cái tên dễ  gọi không lôi thôi như Jean Louis  David, hay Jonathan.

Tối ngủ, mẹ nói Bu qua ngủ với mẹ, còn phòng nó để dành cho tôi. Đó một  căn phòng có giường rộng dành cho  khách, nhưng không có khách thì Bu chiếm ngự. Căn  phòng có mùi đặc biệt, dù thay áo gối ra giường khác sạch sẽ tươm tất, tôi  vẫn ngửi được cái mùi kỳ lạ từ khi  bước vào phòng. Đó chính là mùi của con Bu, nó  khác với mùi của con người. Suốt  cả một đêm tôi không thể nhắm mắt ngủ vì  cái mùi này.

Cuộc đời mẹ, từ những ngày ấu thơ, lớn lên lấy  chồng cho đến nay trải biết bao thăng trầm. Tôi ít dịp được ở  gần mẹ, sau năm mười ba tuổi, mẹ đã  đi buôn bán xa rồi. Tôi vào học nội trú  trường bà sơ, kỷ luật nghiêm nhặt. Cuộc  chiến tranh Việt Pháp đã làm rách nát mọi gia  đình, trong đó có tôi. Cha tôi đi  kháng chiến chống Pháp, mẹ ở nhà buôn bán tần  tảo với người Pháp (đôi khi lo  tiếp tế cho cha tôi ở mật khu). Nhờ có học  tiếng Pháp, mẹ làm ăn phát đạt. Mấy  tấm hình của mẹ chụp ngày xưa, thấy mẹ rất  đẹp. Có lẽ nhờ ở những ưu điểm ấy mà  mẹ tôi sớm chịu những oan trái cuộc đời. Tôi  luôn ám ảnh, cho rằng một con người  có ưu điểm, hay có may mắn hơn người khác thì phải bị thua thiệt ở mặt nào đó.  Tôi nhớ có lần gặp một bác lớn tuổi cho  biết rằng mẹ cháu xưa kia đẹp lắm. Tôi  thật xúc động, chỉ muốn ôm bác nói vạn lời  cám ơn. Tôi là một đứa con như muôn vạn đứa con khác, luôn mong muốn nghĩ rằng mẹ  của mình là người đàn bà hơn  người. Mẹ đẹp hơn người, giỏi hơn người,  thông minh hơn người, nhưng, mẹ khổ hơn  người. Nghĩ vô lý thật.

Mỗi khi có tôi bên cạnh,  mẹ kể chuyện đời xưa, những chuyện   khổ ám ảnh mẹ không nguôi. Tôi an ủi, mẹ  ơi đừng nhắc những chuyện buồn nữa, sao mẹ  không nhớ những chuyện vui. Mẹ lắc  đầu, mẹ chẳng biết cái chi vui mà kể. Thuở  nhỏ năm lên mười tôi thuộc thơ TTKH,  vì mẹ hay ngâm nga. Mẹ cũng ngâm lại bài thơ  của cha tôi làm tặng mẹ khi hai  người mới thương nhau, ngâm xong mẹ nói, thương  vậy mà cũng bỏ đi.

Đang lan man nghĩ ngợi, nửa đêm, con Bu  bỗng chạy qua  phòng tôi, có lẽ muốn chiếm lại giường ngủ.  Nó nhảy phóc lên giường. Tôi khiếp  vía ngồi ngay dậy bật đèn sáng. Nó nhả vào  cạnh tôi một khúc xương ống trắng  hếu, lại gầm gừ nhìn tôi. Con này thật quá  quắt, nó muốn đuổi mình đây.

Sáng mai tôi đáp xe lửa về Paris sớm,  vì giận con Bu  quá. Mẹ tôi hỏi sao không ở lại thêm. Tôi buột miệng: ngủ với chó hôi quá chịu  không được. Câu trả lời rất đúng sự thật,  nhưng làm mẹ phẫn nộ. Mẹ giận dữ nói  tao nhờ nó mà sống được đến ngày hôm nay, con  cái có đứa nào chịu ở với tao, mi  chê nó hôi tức chê tao hôi. Tôi ân hận đã lỡ  lời. Tôi chào mẹ ra về, con Bu thấy  thế, vì cũng không mấy ưa tôi, cứ đứng ở  cửa sủa gắt lên. Đáng lẽ ra tôi phải  vung tay nói muôn ngàn lời cảm tạ với Bu, rằng  em đã thay mặt chị ở với mẹ, yêu  thương mẹ, em đã giúp thêm nghị lực cho mẹ sống với đời này, chị biết em là con  người hóa kiếp chó, em nhiều tình cảm đối  với mẹ, mẹ bảo gì em cũng vâng lời,  không hề tỏ ý kiến trái lời mẹ, em là đứa  con ngoan ngoãn nên được mẹ thương yêu  nhất nhà. Tôi thầm thì nói với Bu khi ngồi trên  chuyến xe lửa tốc hành trở về.

Ừ! Ừ nhỉ, tôi sẽ viết cho nó bức thư dài  tạ lỗi. Nhưng về đến nhà, công việc dồn  dập trước mắt, tôi lăn vào cuộc sống mệt  mỏi và quên bức thư tha thiết dự tính  viết cho Bu.

Mẹ tôi  giam giữ quá nhiều cay đắng  trong lòng, chỉ cần một vết nứt nhỏ, niềm  đau nỗi khổ ấy chợt vỡ ra, tuôn ào ạt.  Mẹ viết cho tôi một bức thư dài nói về con  chó của mẹ. Mẹ ca tụng nó như một đứa  con nuôi hiếu thảo nhiều tình cảm, và kết  luận nó là con chó nhưng tốt hơn con người. Những chuyến về thăm Việt Nam, mẹ đem  Bu đi theo, mua cho nó một chỗ ngồi trên máy may. Mẹ không thể sống xa Bu. Bu là  điểm tựa tinh thần, là sự an ủi, là  sự ve vuốt cho nỗi cô liêu hoang vắng đời mẹ.  Mẹ quyết định về sống lại ở Việt  Nam, vì theo mẹ, xứ Tây này ích kỷ quá, sống  không nổi.

Năm vừa  qua, vào nửa đêm, tôi bị đánh thức dậy vì cú  điện thoại gọi  từ Sàigòn cho biết mẹ đã chết rồi.  Khi người mẹ  của mình chết đi, mình như thế nào nhỉ? Muôn  ngàn mũi kim châm chích vào thịt da  mình, muôn ngàn tấn ân hận đè lên trái tim  mình. Vé máy bay mua không kịp, tôi về trễ, không kịp giã từ mẹ, không kịp đưa  mẹ vào lò thiêu xác. Không kịp gì cả.  Nếu tôi suy nghĩ kịp, nếu tôi hành động kịp,  cuộc đời tôi bớt tiếc nuối nhiều chuyện.

Hôm tẩm  liệm mẹ ở Sàigòn, dì tôi nói con  Bu chạy vô chạy ra tru lên thảm thiết, người ta phải cột cho nó vành khăn trắng  trên đầu. Nhìn tấm ảnh mẹ để trên quan tài  bên cạnh vòng hoa phong lan màu tím,  mẹ cười tươi dịu dàng.. Mẹ đẹp quá. Mẹ vui  lòng được chết trên quê hương mình sau  nửa đời xa cách.

Dì  tôi nói chị mất thế mà yên.  Sống khổ, nên chết là yên, là hạnh phúc. Chỉ có chết, mẹ mới được bình an. Tôi  ôm bình tro mẹ trong tay nước mắt chảy dài, tự  hỏi tại sao lúc mẹ còn sống, tôi không hề một lần nào ôm mẹ trong tay. Tôi xa  cách mẹ và mẹ xa cách tôi. Mới đó  mẹ chết rồi. Tôi ngơ ngẩn lảm nhảm. Đất  vẫn quay, trời vẫn có ngày có đêm, xe  vẫn bóp còi inh ỏi trên đường phố Sàigòn,  chỉ có mẹ là chết. Tôi không bao giờ gặp mẹ trên cuộc  đời này nữa.

Hôm  tôi về đến nhà Sàigòn, con Bu chạy ra nhìn tôi,  đôi mắt đen láy  chăm chú nhận diện quen biết, vẫy đuôi mừng  rỡ. Cả nhà ngạc nhiên, tôi cũng ngạc  nhiên, sao nó còn nhớ tới mình. Bu nhớ chứ, nó  nhớ tôi là con của mẹ, người đã  sống cùng với nó như hình với bóng. Mẹ tôi  bỏ nó ra đi mãi mãi không về. Mấy  ngày sau khi mẹ mất, nó bỏ ăn nằm ủ rũ trong  góc nhà. Khi tôi về, bỗng dưng nó  quấn quít bên cạnh tôi. Tôi ngồi đâu, Bu cũng  lẩn quẩn theo ngồi bên cạnh. Ai bảo gì cũng mặc, chỉ có tôi bảo nó mới nghe  lời. Các dì bảo con chó khôn thật,  vì tôi giống mẹ. Máu huyết tôi là máu huyết mẹ, Bu hiểu điều ấy hơn ai hết, và  trong thâm tâm nó, hy vọng rằng tôi sẽ nuôi  nấng nó thay mẹ tôi (có thể nó quên  chuyện đã từng dọa nạt tôi trong đêm khuya).

Buổi  tối, không ngủ được, vào nửa đêm, tôi bật  đèn ngồi dậy. Bu nằm dưới chân giường đưa đôi mắt đen buồn thảm nhìn tôi. Đôi mắt nó ướt như vừa mới khóc. Tôi không ngủ, nó cũng không, cả hai chúng tôi đều nhớ  mẹ. Tôi đưa tay vuốt đầu Bu, nó dụi đầu vào tay ư ử ra chiều cảm động. Bu thè  lưỡi liếm vào chân tôi, cử chỉ Bu  thường làm với mẹ, chiếc lưỡi mềm mại của  Bu thật trìu mến. Tôi thương mẹ quá,  tôi thấu hiểu tại sao Bu chiếm được tình  thương của mẹ. Có khi nào tôi ôm chân  mẹ như thế chưa. Bu đã hôn lấy bàn chân gầy ốm tật nguyền của mẹ mỗi ngày, mỗi đêm khi mẹ mất ngủ. Tôi đau đớn ân hận. Tôi bảo nó  lên giường nằm bên cạnh. Mẹ nói đúng, Bu  xứng đáng hơn tôi. Có lẽ mẹ tôi ở nơi nào đấy, đang mỉm cười với con gái, biết tôi  thương yêu Bu như mẹ đã thương yêu nó. Điều này chắc chắn mẹ vui lòng lắm. Khi đến  tòa lãnh sự Pháp để lo giấy tờ khai tử cho  mẹ, tôi bị làm khó dễ ở cổng gác với  nhân viên Việt Nam, lý do hôm nay đông khách, để  lần khác. Tôi xin trực tiếp nói chuyện với nhân viên sứ quán người Pháp,  chẳng đặng đừng, họ cho tôi vào. Trong văn phòng dịch vụ, không thấy có bóng khách nào ngồi chờ. Anh Tây trẻ ra bắt tay chào mời ngồi đàng hoàng. Chị đầm lo giấy tờ, nhanh chóng đưa giấy xin ký tên vào tờ khai. Chị đầm nói, mấy bà lớn tuổi về đây ở đều bị chết sớm, không khí ở đây rất độc vì dơ bẩn. Trong cử chỉ nói năng của tây đầm ở tòa lãnh sự, họ xem tôi là người đồng hương. Tôi cũng nhận thấy có điều thân ái giữa họ và tôi, điều này tôi khó tìm ra được ngay, khi tiếp xúc với đồng bào trên cố hương mình. Một cảm giác nhói đau trong trái tim, tôi tự hỏi nơi nào là quê hương thực của mình, Pháp hay Việt Nam? Tôi nhìn xung quanh tòa nhà lãnh sự, không khí thoáng mát hơn ngày ấy, ngày mà gia đình tôi lo lắng khép nép, e dè hồi hộp vào làm giấy tờ xin đi ra khỏi xứ sở này. Ngày ấy, tôi người Việt Nam. Hôm nay, tôi vào đây với thái độ ung dung của một công dân Pháp, được đối xử lịch sự thân tình. Tôi là người gì, Pháp hay Việt? Lúc ở Tây, tôi sống giữa những kẻ khác chủng tộc. Về Việt Nam, tôi thấy mình không hẳn là người Việt. Đó là sự mâu thuẫn rắc rối khá đau lòng.

Tôi sắp sửa trở về Pháp, thấy tôi lăng xăng dọn dẹp áo quần, hình ảnh mẹ vào vali, Bu như cảm thấy một điều gì đó, nó quấn vào chân tôi không rời. Tôi ở nhà bếp nó chạy xuống bếp, tôi lên nhà trên nó chạy lên theo sau bám sát, thỉnh thoảng Bu ngẩng đầu nhìn tôi thắc mắc. Đôi mắt Bu lạ lùng, đôi mắt đen tuyền long lanh và thắm đẫm dịu dàng, đẹp hơn cả mắt người. Mẹ ơi, bây giờ con mới hiểu tại sao mẹ yêu quý Bu đến thế. Tôi lặng người nhìn đôi mắt tha thiết. Ngày mai tôi đi, không thể đem nó theo cùng, tôi không thể cưu mang nó như mẹ tôi. Phải để Bu lại đây thôi. Càng đến giờ ra đi, tôi càng lưu luyến nó, thứ tình cảm ủy mị này tôi chưa hề trải qua với người, nhưng với con động vật này, tôi biết mình cũng yếu đuối quá. Tôi tránh những cử chỉ vuốt ve, sợ làm nặng thêm cho nó, cho tôi, nỗi chia lìa. Bu là tình thương của mẹ, tôi thương nó chính là thương mẹ. Điều này tôi mới vừa nhận biết, tôi trả hiếu mẹ tôi quá muộn màng. Không kịp. Tôi và dì đang bàn tính chuyện nuôi nấng Bu. Dì tôi năm nay cũng già yếu, trí óc lẩn thẩn quên trước quên sau. Dì nói con Bu quen ăn sướng rồi, ở với dì ăn cực không biết nó có chịu được không. Mẹ sáng nào cũng cho nó bánh mì quết bơ, bơ nhiều ăn, bơ ít chê, nó thích ăn thịt bò chứ không ăn thịt heo, phải đi mua xương phở cho nó nhai. Tôi nói tập cho quen có gì ăn nấy, mẹ mất rồi, phải biết thân biết phận chứ. Tuy nói vậy, tôi không tránh khỏi xót xa.

Buổi sáng lên phi trường, để tránh sự đau lòng của Bu, tôi nhờ người nhà đem hành lý ra xe trước, trong lúc Bu ăn điểm tâm sau bếp, tôi lẹ làng lén ra xe. Khi xe rồ máy, tôi nghe thấy tiếng sủa inh ỏi trong nhà, tiếng sủa tru lên gào thét. Xé lòng. Xe ngang qua ngôi nhà thờ có tro tàn của mẹ, nước mắt tôi chảy dài. Có một sinh linh bị hai lần tuyệt vọng, con Bu, một lần mẹ bỏ nó, một lần nữa tôi bỏ nó. Mẹ ra đi không bao giờ trở lại, còn tôi biết bao giờ trở lại xứ sở này, và lúc bấy giờ Bu còn sống chăng.

Mẹ tôi, một người đàn bà cưu mang tất cả sự khốn cùng rách nát của chiến tranh, cưu mang gánh nặng nỗi nhục nhằn của một kiếp người. Nỗi cô đơn lạnh lẽo xứ người làm mẹ xác xơ, co quắp trước một thói đời ích kỷ, mẹ mất hết hy vọng. Mẹ hoang phế trong đời sống này. Mất quá khứ, mất hiện tại, vô vọng với người thân. Mẹ xa lánh mọi người, chỉ trừ nó, con chó./.